Kryzys w łańcuchu dostaw tytanu (2)
Ale w jaki sposób zachodnie firmy stały się tak zależne od rosyjskiego tytanu?
Popadanie w zależność
Choć dokładna liczba nie została podana do wiadomości publicznej, z licznych raportów wynika, że aż 65% tytanu wykorzystywanego przez Airbusa pochodzi obecnie z Rosji.
VSMPO-AVISMA jest spółką zależną Rostec, państwowego konglomeratu, który jest także właścicielem większości rosyjskich firm zbrojeniowych i jest niemal wyłącznie odpowiedzialny za całość rosyjskiego tytanu.
Biorąc pod uwagę bieżące wydarzenia, takie rozwiązanie wydaje się nie do przyjęcia. Jednak nie zawsze tak było.
Firma sięga czasów sowieckich i była głównym dostawcą tytanu dla armii radzieckiej. W połowie-1990ami, gdy rosyjska produkcja wojskowa i lotnicza odnotowała spadek, zwróciła się ona w stronę zachodnich nabywców.
W połowie-2000firma VSMPO-AVISMA ściśle powiązała się z zachodnim przemysłem lotniczym. W 2006 roku Boeing wybrał VSMPO-AVISMA na swojego głównego dostawcę tytanu, a w 2009 roku firmy utworzyły spółkę joint venture – Ural Boeing Manufacturing. Otworzyło to drogę do „Doliny Tytanu”, strefy ekonomicznej położonej na Uralu, która miała być globalną stolicą produkcji tytanu.
W latach 2000–2010 rosyjski eksport tytanu potroił się, podczas gdy przedsiębiorstwa produkcyjne w USA miały trudności z nadążeniem za tanim importem tytanu z zagranicy. W 2021 r. proces ten osiągnął swój szczyt i po latach zmagań zamknięto ostatnią fabrykę tytanu w Ameryce Północnej.
W tym samym okresie UE, do której nie należą żadne kraje produkujące tytan, podwoiła import tego metalu, co stanowi tendencję zgodną ze wzrostem konsumpcji.
Zmiany w geopolityce
W 2014 r. VSMPO-AVISMA dostarczyła 40% tytanu dla Boeinga, 60% dla Airbusa i 100% dla Embraera. Kryzys krymski niewiele zrobił, aby to zmienić. Choć składano obietnice zmniejszenia zależności Zachodu od dostaw z Rosji, rzeczywisty postęp był powolny.
Sytuacja uległa zmianie dopiero wraz z początkiem inwazji Rosji na Ukrainę na pełną skalę. Boeing ogłosił, że niemal natychmiast zaprzestanie importu rosyjskiego tytanu, stwierdzając, że może pozyskać wystarczającą ilość metalu gdzie indziej.
Boeing wstrzymuje zakup tytanu z Rosji, Airbus kontynuuje zakupy
Tymczasem Airbus nie zmniejszył importu z Rosji. Jak jednak wynika z oświadczenia Faury'ego z września 2022 roku, spółka w dalszym ciągu szuka sposobów na znalezienie innych dostawców i zgromadzenie rezerw na wypadek wprowadzenia kolejnych sankcji.
Wiele wskazuje na to, że podobnie jak Boeing firma usilnie stara się odchodzić od dostaw z Rosji.
Jest to jednak trudne i stwarza dalsze problemy. Chociaż Rosja jest dopiero trzecim co do wielkości producentem tytanu na świecie, plasującym się daleko za Chinami i Japonią pod względem ilości produkowanego materiału, jeśli chodzi o tytan do zastosowań lotniczych, była największym dostawcą, produkując połowę światowego tytanu wykorzystywanego w przemyśle lotniczym przed 2022 rokiem.
Dzięki długotrwałej współpracy z Airbusem i Boeingiem VSMPO-AVISMA stała się integralną częścią światowego rynku lotniczego i kosmicznego i nie jest zaskoczeniem, że firmom trudno jest przenieść się do innych dostawców.
Podejmowane są jednak próby złagodzenia tego problemu. Jednym z rozwiązań byłby zakup tytanu z Chin, które kilkadziesiąt lat temu uzurpowały Rosji pozycję największego na świecie producenta tytanu. Jednakże jest to w dalszym ciągu problematyczne, ponieważ chociaż produkcja tytanu w Chinach rośnie z dnia na dzień, oznaczałoby to po prostu przeniesienie zależności Zachodu w tytan do innego kraju.
Innym rozwiązaniem byłoby ponowne uruchomienie krajowej produkcji. Na przykład firmy w USA i Kanadzie próbują właśnie tego dokonać, podczas gdy inne, takie jak IperionX z Tennessee i Rio Tinto z Quebecu, już rozpoczęły.
Europa, gdzie źródła tytanu są ograniczone, znajduje się w znacznie bardziej niepewnej sytuacji i aby rozwiązać ten problem, potrzebne będą bardziej kreatywne rozwiązania.